Dla dzieci

Dziecko to osoba która nie ukończyła 18 roku życia. Mówi o tym art. 1 Konwencji o Prawach Dziecka i art. 92 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wyjątek dotyczy dziewczynki, która mając 16 lat wychodzi za mąż i tym samym zyskuje status osoby dorosłej.


Dziecko podlega władzy rodzicielskiej. Oznacza to, że rodzice lub opiekunowie sprawują nad Tobą pieczę, powinni dbać o Twoje wychowanie, edukację, zapewniać Ci środki do życia i właściwego rozwoju, a także opiekować się Tobą. W zakresie swoich działań powinni uwzględniać przede wszystkim Twoje dobro, ale także są zobowiązani do liczenia się z Twoim zdaniem. Dodatkowo, w zakresie ich obowiązków mieści się również reprezentowanie Twoich interesów, a także ewentualne zatwierdzanie Twoich działań, które mają istotne znaczenie prawne.

 

WAŻNE! Nie ignoruj próśb i zaleceń rodziców czy opiekunów, którzy starają się dbać o Twoje dobro. Gdyby w wyniku Twoich działań stała Ci się krzywda, to oni ostatecznie razem z Tobą będą ponosić tego konsekwencje, zarówno faktyczne jak i prawne.

 

Przykład: jeśli zbyt późno wracasz do domu i staniesz się ofiarą pobicia, to Twoi rodzice będą musieli odebrać Cię ze szpitala, towarzyszyć Ci przy ewentualnych przesłuchaniach, a także opłacić ewentualne zabiegi lecznicze itp. Nie wspominając o tym, że obawa przed tym, że stanie Ci się krzywda, może wpłynąć na ich decyzje o Twoich spotkaniach poza domem.

 

To także Twoi rodzice zapłacą za szkody, które wyrządzisz, więc lepiej im tego oszczędź.
Nakładanie pewnych ograniczeń na dzieci przez rodziców jest zazwyczaj wynikiem obawy o ich zdrowie lub życie. Postaraj się wykazać zrozumieniem, a ewentualne zmiany w zakresie nakazów i zakazów staraj się negocjować, a nie wymuszać.
 

Do ukończenia 13 roku życia nie posiadasz tzw. zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że nawet jeśli masz komputer to nie możesz go sprzedać, gdyż nie masz zdolności do kształtowania własnym działaniem swoich praw i obowiązków. Tak samo nie możesz kupić sobie drogiej zabawki w sklepie czy zamówić jej przez Internet, gdyż każda taka czynność jest umową sprzedaży, w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Wyjątkiem będą tutaj drobne zakupy, takie jak kupno lizaka, gazety, długopisu, które stają się ważne w momencie dokonania za nie przez Ciebie zapłaty.
 

Między 13 a 18 rokiem życia masz tzw. ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Oznacza to, że możesz sprzedać swój komputer, ale Twoi rodzice muszą wyrazić na to zgodę. Jeśli już pracujesz nie ma żadnych przeszkód, żebyś wydawał zarobione pieniądze na co tylko chcesz – tutaj rodzice czy opiekunowie nie mogą zmieniać Twoich decyzji. Jednak jeśli zdecydujesz się kupić sobie komputer musisz poprosić ich o akceptację tej transakcji. Taki system ma zabezpieczyć Twoje prawa – w przypadku istotnych zakupów ważne jest, żeby nikt Cię nie oszukał licząc, że ze względu na młody wiek nie zorientujesz się w oszustwie.
 

Ukończenie 18 lat stanowi dla nas granicę, której przekroczenie nakłada na każdego człowieka określone obowiązki, a także daje mu pewne uprawnienia. Wtedy stajemy się „pełnoletni”, czyli prawo pozwala nam na samodzielne podejmowanie decyzji odnośnie naszego życia. Jednocześnie jednak okazuje się, że jako osoba dorosła musimy wypełniać również szereg obowiązków, którymi jako dzieci nie byliśmy obarczeni. Przykładowo możesz już samodzielnie zarządzać swoim majątkiem, sprzedawać i kupować samochody, domy, działki, grać na giełdzie itp. Ale też Twoim obowiązkiem będzie płacenie podatków od tych czynności, załatwianie samodzielnie wszystkich formalności, no i ponoszenie negatywnych konsekwencji swoich działań. Nie możesz więc już zasłaniać się niewiedzą, jeśli w wyniku swoich działań poniosłeś ogromne straty, np. przegrałeś wszystkie swoje pieniądze na giełdzie.


ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA NASZE ZACHOWANIE POJAWIA SIĘ JEDNAK ZNACZNIE WCZEŚNIEJ:
- między 13 a 17 rokiem życia, zgodnie z ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich, możesz ponieść odpowiedzialność za popełnienie czynu zabronionego na zasadach określonych w tej ustawie,
- po ukończeniu 17 roku życia odpowiadasz karnie za popełnienie przestępstwa na takich samych zasadach jak osoba dorosła.
 

WAŻNE! W stosunku do osób nieletnich można zastosować pewne rozwiązania, które zmniejszają wymiar kary, zmieniają jej rodzaj lub pozwalają na zastosowanie innych środków. Nie oznacza to jednak ograniczenia odpowiedzialności nieletniego. Jest to jedynie wyraz wiary, że takie metody są wystarczające w stosunku do tak młodych sprawców.

 


Przykład: 17-latek brał udział w bójce. Za takie przestępstwo grozi kara pozbawienia wolności od 1 miesiąca do 3 lat. Sąd może jednak uznać, że taka kara będzie zbyt wysoka bo z zachowania nieletniego wnioskuje, że nie popełni on więcej takiego przestępstwa, a jednocześnie wyraża on skruchę i widać, że samo postępowanie przed sądem odniosło wychowawczy skutek. W tej sytuacji może on zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary kierując się wiekiem sprawcy i orzec na przykład zamiast kary pozbawienia wolności karę ograniczenia wolności. Nie zmienia to faktu, że nieletni został uznany winnym przestępstwa.
 

 

Przykład: Grupka dzieci mieszkających na jednym osiedlu dla zabawy rysuje lakier samochodów stojących wzdłuż ulicy. Jeśli zostaną przyłapani osoby poniżej 13 roku życia nie poniosą prawnej odpowiedzialności, wobec tych, którzy mają między 13 a 17 lat będzie prowadzone postępowanie przed sądem rodzinnym, który określi właściwy wymiar kary, osoby powyżej 17 roku życia będą sądzone przez sąd karny jak osoby dorosłe. 
 

Sąd rodzinny prowadząc postępowanie wobec nieletniego może zastosować różne środki poprawy jego zachowania, od upomnienia aż po skierowanie do zakładu poprawczego włącznie.
Sąd karny w zależności od popełnionego przestępstwa skazuje na grzywnę, karę ograniczenia wolności czyli na przykład nakazuje wykonywanie prac społecznych (które mogą polegać np. na sprzątaniu ulic) lub karę pozbawienia wolności. Prawo nie przewiduje możliwości ukarania dziecka, które nie ukończyło 13 roku życia – tutaj sprawą wychowania zajmują się rodzice, którzy mają obowiązek zadbania o to, aby ich dzieci nie zachowywały się w sposób sprzeczny z obowiązującym prawem.
Dzieci powyżej 15 roku życia: W niektórych sytuacjach prawo karne przewiduje, że można sądzić jak osobę dorosłą dziecko, które ukończyło 15 lat. Dotyczy to wyjątkowo ciężkich czynów, takich jak zabójstwo, spowodowanie ciężkiego uszkodzenia ciała, sprowadzenie zdarzenia, które zagraża życiu i zdrowiu wielu osób, spowodowanie katastrofy w komunikacji, zgwałcenie ze szczególnym okrucieństwem, zgwałcenie wspólnie z inną osobą, zgwałcenie osoby poniżej 15 roku życia, zgwałcenie kazirodcze, udział we wzięciu zakładnika czy kradzieży z użyciem przemocy (rozbój).
Dzieci poniżej 18 roku życia: Jeśli sprawca przestępstwa ma ukończone 17 lat, ale nie ma jeszcze 18 lat sąd może zdecydować o zastosowaniu wobec niego środków poprawczych przewidzianych dla nieletnich, zamiast tych zapisanych w kodeksie karnym. Zależy to od decyzji sądu.