Porzucenie, uprowadzenie, zatrzymanie

OPIS PRZESTĘPSTWA

 

Art. 210 kodeksu karnego
§1. Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej lat 15 albo o osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę tę porzuca, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej w 1, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
LUB
Art. 211 kodeksu karnego
§1. Kto wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Są to odrębne przestępstwa posiadające jednak dwie wspólne przesłanki, których wystąpienie jest niezbędne do stwierdzenia przestępstwa. Tymi wspólnymi elementami są:
 
Małoletni do lat 15 – jest to dziecko, które pozostaje pod czasową lub stałą opieką osoby zobowiązanej do troszczenia się o nie, lub powołanej do opieki bądź nadzoru nad nim. Uznaje się, że porzucenie, uprowadzenie lub zatrzymanie osoby poniżej 15 roku życia samo z siebie stanowi dla niego zagrożenie i dlatego powinno podlegać specjalnej ochronie. Jeśli dziecko skończyło już 15 lat sprawca nie popełnia tego przestępstwa, może się jednak okazać, że będzie odpowiadał na przykład za narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia, albo za pozbawienie człowieka wolności.
 
Przykład: Jeśli 13-letnie dziecko zostało pozostawione w lesie bez opieki, sprawca odpowiada z artykułu 210 kodeksu karnego (porzucenie), ale jeśli w tym samym lesie pozostawiona jest 17-letnia osoba, a z okoliczności wynika, że naraziło ją to na niebezpieczeństwo, sprawca popełnia przestępstwo z artykułu 160 kodeksu karnego (narażenie na niebezpieczeństwo).
 
Osoba nieporadna – jest to osoba, która ze względu na swój stan psychiczny (na przykład osoba cierpiąca na zaawansowaną chorobę Alzheimera) lub fizyczny (na przykład sparaliżowana ) nie ma możliwości samodzielnego decydowania o swoim losie, a także prawdopodobnie nie będzie w stanie samodzielnie zmienić swojego położenia.
Przykład: O nieporadności danej osoby zawsze będą decydować jej indywidualne cechy. Niekiedy będą to osoby poruszające się na wózku inwalidzkim, osoby niewidome lub sparaliżowane, choć nie jest to kwestia oczywista – może się okazać, że pomimo tych niedogodności takie osoby będą sobie świetnie radzić samodzielnie. Jeśli jednak stale potrzebują wsparcia drugiej osoby, bez której nie są w stanie zmienić swojego położenia, ani obronić się przed potencjalnymi atakami innych osób, może to być traktowane jako element nieporadności.
z przestępstwem mamy do czynienia jeśli sprawca:
Porzuca małoletniego do lat 15 lub osobę nieporadną – porzucenie polega na pozostawieniu takiej osoby własnemu losowi, nawet jeśli ma to charakter czasowy, a nie permanentny. Przykładowo, odpowiadać karnie mogą zarówno rodzice, którzy porzucili swoje dziecko, jak i sąsiad, który zobowiązał się do przyprowadzenia tego dziecka z przedszkola, ale porzucił je w drodze do domu. Nie jest wymagane, aby osoba porzucona znajdowała się w bezpośrednim niebezpieczeństwie, ani żeby sprawca takie niebezpieczeństwo musiał wywołać. Założeniem jest, iż taki stan zazwyczaj powstaje w przypadku braku należytej opieki. Porzucenie może być rozumiane jedynie jako nieuzasadnione oddalenie się od osoby małoletniej lub nieporadnej bez zapewnienia jej należytej opieki ze strony innych osób bądź instytucji. Nie można więc pociągnąć do odpowiedzialności za porzucenie matki, która wyjechawszy na wakacje pozostawiła dziecko pod opieką dziadków.
Porzuca wbrew obowiązkowi troszczenia się – odpowiedzialność karną za porzucenie może ponieść jedynie osoba, która była zobowiązana do troszczenia się o małoletniego lub osobę nieporadną. Obowiązek taki może wynikać z ustawy, na przykład obowiązek rodziców wobec dzieci, ale także z sytuacji faktycznej, gdy sprawca przyjmuje na siebie określony obowiązek lub zostaje nim obarczony, przykładowo opiekun w przedszkolu, opiekunka w domu, sąsiad, który się zobowiązał do opieki.
Przykład: Porzuceniem będzie umyślne zostawienie dziecka w sklepie, nawet jeśli Twoim bezpośrednim celem nie jest narażenie go na niebezpieczeństwo, a jedynie ukaranie za złe zachowanie. Jeśli jednak dziecko biegając między półkami zgubi się pod Twoją chwilową nieuwagę nikt nie może oskarżyć Ciebie o porzucenie, bo stało się to przypadkowo.
 
Typ kwalifikowany, czyli okoliczności, które podwyższają odpowiedzialność karną sprawcy:
Następstwem porzucenia jest śmierć małoletniego do lat 15 lub osoby nieporadnej – surowsza odpowiedzialność przewidziana jest w przypadku, gdy następstwem porzucenia jest śmierć małoletniego lub osoby nieporadnej. Warunkiem jednak jest, aby sprawca takie następstwo przewidywał, albo mógł przewidzieć. Przykładowo jeśli rodzice porzucają dziecko nad jeziorem powinni przewidywać taką sytuację, w której dziecko wpadnie do wody i się utopi. 
 
Elementy dodatkowe:
Umyślność – sprawa chce albo godzi się na pozostawienie małoletniego lub osoby nieporadnej jej własnemu losowi, a więc ma świadomość, że mimo zobowiązania do opieki, nie wykonuje nałożonego obowiązku. Przykładowo pokłóciłeś się ze swoim dzieckiem podczas pobytu w centrum handlowym i postanawiasz ukarać je zostawiając w sklepie i samotnie wracasz do domu. Takie zachowanie może skutkować niebezpieczeństwem dla dziecka. Nie popełnia jednak przestępstwa osoba, która w wyniku chwilowej nieuwagi zgubiła dziecko w supermarkecie, gdyż nie można jej przypisać umyślnego działania lub zaniechania.
Stan wyższej konieczności – w pewnych sytuacjach porzucenie w ogóle nie będzie przestępstwem, ze względu na możliwość zastosowania kontratypu stanu wyższej konieczności. Dzieje się tak przykładowo w sytuacji, gdy matka porzuca noworodka w tzw. oknie życia w szpitalu lub specjalnie stworzonym do tego miejscu, gdyż sama nie ma możliwości zapewnienia mu właściwej opieki, a jednocześnie wie, że dziecko szybko zostanie odnalezione, a jego potrzeby zabezpieczone.
W przypadku drugim, mamy do czynienie z przestępstwem jeśli sprawca:
Uprowadza małoletniego do lat 15 lub osobę nieporadną – uprowadzenie polega na zabraniu osoby przy użyciu podstępu, przemocą, ale także wykorzystując nieuwagę lub nieobecność osoby opiekującej się lub nadzorującej. Takie działanie przerywa sprawowaną opiekę lub nadzór. Przykładowo: zabranie dziecka z placu zabaw pod nieuwagę jego rodzica oferując dziecku słodycze lub kino.
LUB
Zatrzymuje małoletniego do lat 15 lub osobę nieporadną – zatrzymanie polega na nie oddaniu małoletniego lub osoby nieporadnej pod opiekę lub nadzór osoby powołanej. W tym wypadku odpowiedzialność może ponieść sąsiadka lub babcia, która miała przypilnować Twoje dziecko przez pewien okres, a potem odmawia ci jego oddania, bo twierdzi, że u niej będzie mu lepiej.

 

WAŻNE! Rodzic mając pełnię praw rodzicielskich nie może popełnić przestępstwa uprowadzenia czy zatrzymania swojego dziecka. Jest to jednak możliwe, jeśli ma on ograniczone lub został pozbawiony tych praw. Wtedy zawsze decyzja sądu będzie zależna od konkretnych okoliczności czynu.
 
Osoba powołana do opieki lub nadzoru – osobą powołaną do opieki lub nadzoru może być zarówno rodzic dziecka, który jest opiekunem ustawowym, jak i opiekun lub kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo lub całkowicie, który powołany jest orzeczeniem sądu.
Uprowadza lub zatrzymuje wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru – istotną przesłanką istnienia przestępstwa jest fakt, iż uprowadzenie lub zatrzymanie odbywa się wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru. Nie jest tutaj istotna wola małoletniego lub nieporadnego, co oznacza, iż nawet zgoda tych osób na takie działanie sprawcy, nie zmienia faktu popełniania przestępstwa. Przykładowo, jeśli twoje dziecko woli zostać u dziadków, a ty, jako opiekun się temu sprzeciwiasz, masz prawo domagać się oddania dziecka pod twoją opiekę. Dla bytu przestępstwa nie jest również konieczne aby sprawca przejął małoletniego lub nieporadnego pod swoją pieczę. Może on zaraz po uprowadzeniu lub zatrzymaniu przekazać go innym osobom lub nawet porzucić. Istotne jest jednak, że do odpowiedzialności na podstawie tego przepisu nie można pociągnąć rodzica, którego władza rodzicielska nie została ograniczona, zawieszona lub został jej pozbawiony. W sytuacji gdy rodzic posiadający pełną władzę rodzicielską odbiera dziecko z przedszkola i zatrzymuje u siebie w domu wbrew woli drugiego rodzica, który również posiada pełnię władzy rodzicielskiej, nie można mówić o przestępstwie.
 
WAŻNE! Jeśli dziecko mieszka z Tobą i Ty się nim opiekujesz na co dzień, ale jego drugi rodzic ma pełnię praw rodzicielskich musisz dokładnie ustalić jego/jej kontakty z dzieckiem, żeby nie dopuścić do sytuacji, w której dziecko zostanie zabrane spod Twojej opieki bez Twojej zgody. Ustaleniem kontaktów z dzieckiem zajmuje się sąd rodzinny, a taka umowa jest wiążąca dla obu stron. Jeśli przykładowo ojciec może widywać się z dzieckiem tylko w weekendy, a zdecyduje się odebrać je z przedszkola w dzień powszedni i nie będzie chciał go oddać masz prawo do jego odzyskania, nawet przy pomocy policji.
 
Elementy dodatkowe:
Umyślność – sprawca wie lub godzi się z tym, że uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego lub osoby nieporadnej odbywa się wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru. Nie popełnia więc przestępstwa osoba, która nie wie, że działa wbrew woli opiekuna. Przykładowo, nie można pociągnąć do odpowiedzialności karnej za zatrzymanie rodzica, który pozwala przenocować u siebie w domu kolegom syna, jeśli nie ma on świadomości, iż pozostali rodzice nie wyrazili na to zgody. Tak samo w przypadku porzucenia sprawca musi działać umyślnie, a więc sprawca wie lub godzi się na to, że pozostawia małoletniego lub osobę nieporadną jej własnemu losowi.
UWAGA! Aby uniknąć nieporozumień i nie przysparzać zmartwień zawsze lepiej zadzwonić i ustalić, że opiekunowie kolegi/koleżanki godzą się i wiedzą, że dziecko przebywa z wami i nic mu nie grozi. 
Znikoma społeczna szkodliwość – wyłączenie odpowiedzialności karnej sprawcy może również nastąpić na podstawie znikomej społecznej szkodliwości czynu. Np. rybak, który spotkał samotne dziecko nad wodą, zaopiekował się nim przez noc i dopiero następnego dnia zawiadomił o tym rodziców/policję chociaż teoretycznie wypełnił swoim postępowaniem to o czym mowa w przepisie to jednak nie popełnił przestępstwa bo miał na celu interes dziecka i działał ze szlachetnych, altruistycznych pobudek.
Stan wyższej konieczności – nie popełnia przestępstwa osoba, która zatrzymuje małoletniego lub osobę nieporadną w celu uchronienia przed wyrządzeniem im krzywdy. Chodzi tu o sytuacje, w których zatrzymanie ma przykładowo uchronić przed przemocą fizyczną lub psychiczną, lub przed wykorzystywaniem seksualnym. Jeśli na przykład dziadkowie opiekujący się dzieckiem stwierdzają, że oboje rodzice są pod znacznym wpływem alkoholu i wszczynają awantury mogą nie zgodzić się na oddanie im dziecka, ze względu na zagrożenie w jakim może się ono znaleźć.
 
Przykład: Odpowiedzialność karną poniesie osoba, która wykorzystując niepełnosprawność umysłową dorosłej kobiety proponuje jej przejażdżkę samochodem nie informując o tym jej opiekuna i zabiera ją spod jego opieki. Nie popełniają jednak przestępstwa sąsiedzi, którzy zabrali obce dzieci z podwórka i odmawiają ich oddania rodzicom, gdyż ci znajdują się pod wpływem alkoholu lub innych środków odurzających.

Informacje dla pokrzywdzonych:

Porzucenie
Ofiarami porzucenia najczęściej są dzieci.
Jeśli zorientowałeś/łaś się, że nie ma z Tobą twojego rodzica czy opiekuna nie denerwuj się. Może po prostu się zgubiłeś/łaś i poszukiwania już zostały rozpoczęte. Postaraj się je ułatwić informując o swoim położeniu policję, ochronę obiektu lub straż miejską. Jeśli nie ma nikogo takiego w pobliżu poproś o pomoc inną osobę dorosłą.
 
WAŻNE! Jako rodzic zadbaj, aby Twoje dziecko było w stanie powiedzieć jak się nazywa i jak się nazywają jego rodzice.
 
Jeśli masz przy sobie telefon, a twoi opiekunowie nie odbierają, możesz zadzwonić pod numer 997 (policja) lub 112 (numer alarmowy), gdzie podpowiedzą Ci z kim się skontaktować i jak powinieneś się zachować.
Najczęściej sytuacje przypadkowej utraty opieki nad dzieckiem lub osobą nieporadną zdarzają się w dużych centrach handlowych, na koncertach, festynach, piknikach, na plażach, a także na górskich szlakach. Przede wszystkim należy przypomnieć sobie ostatnie miejsce, w którym byliście razem i postarać się tam wrócić. Jeśli nie jest to możliwe należy poinformować jak największą ilość osób o swojej sytuacji – może ktoś będzie w stanie Ci pomóc.
 
WAŻNE! Wybierając się z dzieckiem do miejsc gdzie może być dużo ludzi warto ustalić wspólną lokalizację, do której będziecie się kierować w razie zgubienia się lub utraty kontaktu. Miej pewność, że obie strony wiedzą dokładnie o który punkt chodzi – niech to będzie wejście, którym wchodzicie na koncert, budka z lodami, którą mijacie na pikniku, czy schronisko w którym piliście herbatę na szlaku. Nie umawiaj się w miejscach, których fizycznie nie odwiedziliście, nie widzieliście i nie jesteście pewni, że faktycznie tam będą.
 
Jeśli jesteś dzieckiem i jeśli się zgubiłeś w centrum handlowym zwróć się do osoby która tam pracuje (sprzedawczyni, pan lub pani w uniformie z identyfikatorem imiennym lub z nazwą sklepu) i poinformuj o swojej sytuacji. Prawdopodobnie zaprowadzi Cię do informacji, a tam podadzą ogłoszenie o Twoim miejscu pobytu.
Tak samo mogą postąpić rodzice lub opiekunowie.
 
Podczas koncertów, festynów czy pikników szukaj osób z ochrony lub obsługi imprezy, które pomogą Ci odnaleźć dziecko lub opiekunów nadając komunikat o Twoim miejscu pobytu.
Będąc na plaży możesz skierować się do najbliższego punktu ratowniczego, albo poprosić o pomoc osobę dorosłą.
Bądź szczególnie ostrożny/a podczas wędrówek górskich. Jeśli zorientujesz się, że nie ma z Tobą Twojego opiekuna lub dziecka natychmiast zawróć do ostatniego miejsca w którym go widziałeś lub w którym ostatni raz byliście razem. Jeśli znasz miejsce docelowe wyprawy możesz postarać się dołączyć do jakiejś innej wycieczki, która się tam wybiera. Nigdy nie podróżuj na własną rękę i nie wszczynaj samodzielnie poszukiwań.
Numer ratunkowy w górach to: 601 100 300. Poza tym zawsze można skorzystać z numeru alarmowego 112.
 Zawsze korzystaj z pomocy profesjonalnych ratowników.
W sytuacji gdy znajdujesz porzucone dziecko lub osobę nieporadną, lub podejrzewasz, że Twoi opiekunowie faktycznie się zgubili natychmiast skontaktuj się z policją. Nie pozwól aby komukolwiek stała się krzywda.
Uprowadzenie
W przypadku uprowadzenia duże znaczenie ma czas. Dlatego musisz działać szybko. Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko lub osoba nieporadna, którą się opiekujesz zostały uprowadzone natychmiast zawiadom o tym fakcie policję, służby miejskie, ochronę obiektu lub inne jednostki, które aktualnie mogą ci pomóc. W przypadku gdy natychmiastowe poszukiwania nie przynoszą skutku skontaktuj się z Fundacją ITAKA, która prowadzi bazę osób zaginionych.
Fundacja ITAKA: 0 801 24 70 70 (linia czynna całą dobę) www.zaginieni.pl
Wywieś ogłoszenia o zaginięciu w miejscach, w których ktoś mógł być świadkiem uprowadzenia, podaj numer kontaktowy i przede wszystkim zamieść wyraźne zdjęcie osoby poszukiwanej.
Jeśli podejrzewasz porwanie w celu wymuszenia okupu poproś policję o stały monitoring połączeń przychodzących na twój telefon. Nie przekazuj żadnych pieniędzy szantażystom bez wiedzy organów ścigania, nie decyduj się na samodzielne załatwienie sprawy. Jeśli boisz się poinformować policję postaraj się aby jakieś inne osoby, przykładowo rodzina lub znajomi byli poinformowani co się z Tobą dzieje, gdzie jesteś, jakie dostajesz instrukcje od porywaczy i przede wszystkim gdzie potencjalnie może być osoba uprowadzona.
 
WAŻNE! Zawsze proś o pomoc najbliższych lub informuj ich o swoich działaniach. Nie narażaj się na niebezpieczeństwo, gdyż Twoje życie i zdrowie jest również ważne. Nie działaj pod wpływem impulsu, staraj się postępować racjonalnie i nie gódź się na wszystkie żądania, bo może się okazać, że nie będziesz w stanie ich spełnić, co tylko pogorszy sytuację.
 
W przypadku gdy wydaje ci się, że może chodzić o wywiezienie dziecka w celu nielegalnej adopcji, uprawiania prostytucji lub wykonywania pracy przymusowej na terenie kraju lub za granicą możesz również skontaktować się z Fundacją La Strada, która podpowie Ci jakie trzeba podjąć działania.
Fundacja La Strada: (22) 628 99 99 (telefon czynny od poniedziałku do piątku w godzinach 9 – 19) www.strada.org.pl
Zatrzymanie
Zatrzymanie może być elementem uprowadzenia, ale może też być od niego niezależne. Dzieje się tak w sytuacji gdy np. dziecko lub osoba nieporadna znajdowały się pod opieką osoby czasowo do opieki zobowiązanej i w chwili gdy zobowiązanie ustało, bo na przykład wrócili rodzice lub prawni opiekunowie osoby nieporadnej, osoba, która sprawowała czasową opiekę odmawia oddania dziecka lub osoby nieporadnej prawnym opiekunom.
 
WAŻNE! W sytuacji gdy jeden z rodziców nie chce oddać dziecka drugiemu rodzicowi, nawet jeśli zgodnie z postanowieniem o ustaleniu kontaktów z dzieckiem powinien to zrobić, nie ma możliwości pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej na podstawie tego przepisu, jeśli nie ma ograniczonych lub nie został pozbawiony praw rodzicielskich. Przykładowo, ojciec ma wyznaczone dwa weekendy w miesiącu, kiedy zabiera syna do siebie. W niedziele wieczorem odmawia przywiezienia dziecka do domu matki i twierdzi, że teraz on będzie sprawował nad nim opiekę. W takiej sytuacji można poprosić Policję o interwencję, ale nie można wszcząć postępowania karnego wobec ojca.
 
Czasem zdarza się, że zatrzymanie dziecka, na przykład przez dziadków, jest elementem konfliktu rodzinnego – wtedy warto zainicjować rozmowę, postarać się wytłumaczyć kwestię, znaleźć właściwe i akceptowalne przez obie strony rozwiązanie. Jeśli warunki zmuszają Cię do korzystania z pomocy dziadków, sąsiadów czy innych osób trzecich przy opiece nad dzieckiem lub osobą nieporadną, a jednocześnie wiesz, że może to powodować eskalację istniejącego konfliktu staraj się, aby taka sytuacja nie była traktowana jako karta przetargowa.
 
WAŻNE! Nie pozwól się szantażować! To Tobie przysługuje opieka i masz prawo odebrać dziecko, nawet wzywając policję. Należy unikać sytuacji, które pozwalają na wykorzystywanie Twojego położenia w celu wymuszenia na Tobie określonego zachowania, czy wykonania przez ciebie czynności na którą w normalnych warunkach nie wyrażasz zgody.
 
Jeśli nie jesteś w stanie samodzielnie odzyskać opieki, możesz wezwać policję, która powinna udzielić Ci pomocy.
W przypadku gdy Twoje dziecko zostało porwane, a Ty dowiadujesz się o jego miejscu pobytu – rozważ by zadbać o eskortę policję, lub zabierz ze sobą kogoś z rodziny lub przyjaciół. Samotna wyprawa może narazić życie lub zdrowie Twoje, a także Twojego dziecka.
 
WAŻNE! Jeśli jesteś rodzicem dziecka masz zawsze prawo odzyskania opieki nad swoim dzieckiem, jeśli sprawują ją osoby trzecie wbrew Twojej woli. Jednak w sytuacji gdy Twoje zobowiązanie do opieki jest czasowe, na przykład opiekujesz się dzieckiem podczas nieobecności rodziców, a jednocześnie w tym okresie ktoś przez Twoją nieuwagę dziecko porywa, uprowadza lub przetrzymuje wbrew Twojej woli, pamiętaj, że jeśli nie masz dokumentu potwierdzającego Twoje zobowiązanie, policja może odmówić ci pomocy. Może to być zwykła umowa między Tobą a rodzicami, że przekazują Ci czasową opiekę. Jest to szczególnie istotne jeśli rodzice są nieuchwytni, poza granicami kraju, lub po prostu w danej chwili nie mają możliwości interweniowania.
Loading...