Nieumyślne spowodowanie śmierci

Opis przestępstwa

 
Przestępstwo nieumyślnego spowodowania śmierci opisane zostało w art. 155 kodeksu karnego. Jest ono jednym z kilku przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, dlatego w pierwszej kolejności ważne jest rozróżnienie, kiedy mamy do czynienia z nieumyślnym spowodowaniem śmierci, a kiedy z innym przestępstwem.
 
Przede wszystkim, żeby doszło do tego przestępstwa, musi nastąpić śmierć człowieka. O tym, czy miała ona miejsce rozstrzyga się według wiedzy medycznej, przy czym uznaje się, że chodzi tu o śmierć mózgową (w odróżnieniu od na przykład śpiączki). Śmierci musi ulec człowiek  a więc przepis ten nie dotyczy nieumyślnego wywołania poronienia.
 
Jeśli doszło do śmierci, to o tym, czy miało miejsce przestępstwo z art. 155 kk decyduje jej przyczyna oraz zamiar ewentualnego sprawcy.
 
Zamiar
 
Nieumyślne spowodowanie śmierci polega na tym, że sprawca działa nieumyślnie, to znaczy, że nie mając zamiaru spowodowania czyjejś śmierci, jednak ją powoduje na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość tej śmierci przewidywał albo mógł przewidzieć (art. 9 § 2 kk). Oznacza to, że zachowanie sprawcy porównywane jest do przeciętnego postępowania ludzi w takiej samej sytuacji i ich zdolności przewidywania konsekwencji własnych działań. Jeśli sprawca mógł przewidzieć, że ktoś zginie, a mimo to nie zachował ostrożności, to popełnił przestępstwo.
 
Przykład: pozostawienie w odludnym miejscu niezabezpieczonego głębokiego wykopu, do którego ktoś wpadł i zmarł może być uznane za nieumyślne spowodowanie śmierci. Natomiast pozostawienie niezabezpieczonego głębokiego wykopu w poprzek chodnika, ze świadomością, że dużo ludzi tamtędy chodzi po ciemku może już stanowić zabójstwo w zamiarze ewentualnym. Czasami jednak trudno jest określić zamiar sprawcy, więc sąd musi oceniać go w oparciu o szczegółową analizę wszystkich okoliczności.
 
Przy ocenie, czy doszło do nieumyślnego spowodowania śmierci pod uwagę bierze się tylko zamiar co do zabicia ofiary. Jeśli sprawca chciał zabić albo się godził na śmierć ofiary (zamiar bezpośredni albo ewentualny), to mamy do czynienia z zabójstwem (art. 148 kk). Jeśli natomiast sprawca nie chciał zabić i się na nią nie godził, ale do śmierci doszło – to mamy nieumyślne spowodowanie śmierci.
 
Przestępstwo to często jednak łączy się z innymi przestępstwami. To, że sprawca miał jakiś „zły” zamiar wobec ofiary, która w wyniku działań sprawcy umiera, nie powoduje jeszcze, że doszło do zabójstwa. Jeśli tylko zamiar sprawcy nie obejmował śmierci ofiary, to mamy do czynienia właśnie z przestępstwem z art. 155 kk.
 
Przykład: jeśli sprawca chciał tylko kogoś lekko pobić, ale nieumyślnie go zabił (np. bo uderzył mocniej niż chciał albo ofiara zmarła na zawał ze strachu), to ciągle dochodzi do nieumyślnego spowodowania śmierci, tyle że łącznie z przestępstwem lekkiego pobicia.
 
Pamiętaj! Przestępstwo nieumyślnego spowodowania śmierci popełnić można zarówno przez działanie (np. nieostrożne obchodzenie się z ogniem), jak i przez zaniechanie (np. nienależyte zabezpieczenie placu budowy). Jednak popełnić to przestępstwo przez zaniechanie mogą tylko osoby, na których spoczywa obowiązek określonego zachowania, którego następnie one nie dochowały. Na przykład osoba prowadząca samochód ma obowiązek zachowania szczególnej ostrożności na skrzyżowaniach. Jeśli tego nie zrobi i spowoduje śmierć innej osoby – to popełniła przestępstwo. Natomiast osoba, która zauważyła, że u obcej osoby na parapecie znajduje się niezabezpieczony ciężki przedmiot, który następnie zabije pieszego, nie popełnia tego przestępstwa, bo nie było jej obowiązkiem zabezpieczanie cudzych parapetów.
 
Związek przyczynowo-skutkowy
 
Między działaniem (lub zaniechaniem) sprawcy a śmiercią ofiary musi zachodzić związek przyczynowo-skutkowy. Oznacza to, że działanie/zaniechanie sprawcy musi spowodować śmierć. Przy określaniu takiego związku występują liczne problemy, które sądy rozstrzygają indywidualnie, po dokładnym zbadaniu wszystkich okoliczności. Niekiedy sytuacja jest oczywista – gdyby wykop był zabezpieczony, to ofiara by do niego nie wpadła i nie zmarła; natomiast niekiedy związek przyczynowo-skutkowy jest trudny do ustalenia – np. ofiara ginie w wypadku samochodowym, do którego doszło dlatego, że jedna osoba jechała zbyt szybko, druga wyprzedzała w niedozwolonym miejscu, a trzecia prowadziła pod wpływem alkoholu. Przy ustalaniu związku przyczynowo-skutkowego sądy często korzystać muszą z pomocy biegłych oraz badać, jakie są normalne następstwa danego zdarzenia a także, które zdarzenia musiały nastąpić, żeby doszło do danego skutku.
 
Sprowadzenie zagrożenia i inne przestępstwa związane z nieumyślnym spowodowaniem śmierci
 
Przestępstwo nieumyślnego spowodowania śmierci można popełnić tylko wtedy, gdy ofiara faktycznie zginie. Nie da się zatem usiłować popełnić tego przestępstwa. Natomiast sytuacja podobna do usiłowania, czyli sprowadzenie niebezpieczeństwa czyjejś śmierci, jest uregulowana w osobnych przepisach, które zakazują doprowadzania do sytuacji zagrożenia. Przepisy te często także regulują – osobno – nieumyślne spowodowanie śmierci człowieka w wyniku spowodowania takich czy innych zagrożeń. W tych przypadkach nie stosuje się art. 155 kk, tylko właśnie te inne przepisy. Chodzi o następujące sytuacje:
  1. śmierć w wyniku gwałtownego zamachu na jednostkę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (art. 140 § 2kk),
  2. śmierć kobiety ciężarnej w wyniku aborcji (art. 154 § 2 kk),
  3. śmierć w wyniku ciężkiego pobicia (art. 156 § 3 kk),
  4. śmierć w wyniku bójki lub pobicia (art. 158 § 3 kk),
  5. śmierć w wyniku pożaru, zawalenia się budowli lub obsunięcia ziemi (art. 163 § 3 i 4 kk),
  6. śmierć w wyniku epidemii albo wprowadzenia do obrotu niebezpiecznych substancji, jedzenia lub leków (art. 165 § 3 i 4 kk),
  7. śmierć w wyniku porwania samolotu lub statku (art. 166 § 3 kk),
  8. śmierć w wyniku katastrofy w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym (art. 173 § 3 i 4 kk)
  9. śmierć w wyniku nieumyślnie spowodowanego wypadku w ruchu lądowym, morskim lub powietrznym (art. 177 § 2),
  10. śmierć w wyniku zanieczyszczenia środowiska (art. 185 § 2 kk),
  11. śmierć porzuconego dziecka (art. 210 § 2 kk),
  12. śmierć w wyniku rozruchów (art. 254 § 2 kk),
  13. śmierć w wyniku nieostrożnego postępowania żołnierza (art. 354 § 2 oraz art. 355 § 2 kk).
 
Dodatkowa odpowiedzialność
 
Zgodnie z polskim prawem taką samą karę, jak za nieumyślne spowodowanie śmierci, ponoszą osoby, które:
 
1)  są współsprawcami – działały wspólnie i w porozumieniu przy popełnianiu przestępstwa.
Przykład: dwie osoby wspólnie zbudowały ścianę, która się zawaliła na ofiarę;
2)  są sprawcami kierowniczymi – jedna osoba działa, ale robi to na polecenie innej osoby, czyli sprawcy kierowniczego.
Przykład: szef kazał robotnikom nie zabezpieczać wykopu, do którego wpadła ofiara.
Kwestie te reguluje art. 18 kk.
 
Szczególne sytuacje, w których nie ma przestępstwa
 
Nawet jeśli są spełnione opisane wyżej warunki, to istnieje możliwość, że nie doszło do przestępstwa. Chodzi o następujące sytuacje:
 
1) sprawca jest w wieku poniżej 17 lat – zgodnie z polskim prawem osoby w wieku poniżej 17 lat nie mogą popełnić przestępstwa. Osoby takie za nieumyślne spowodowanie śmierci odpowiadają na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jednolity: Dz. U. 2010 r. Nr 33 poz. 178 z późn. zm.)
2) sprawca jest niepoczytalny – zgodnie z art. 31 § 1 kk nie jest przestępstwem nieumyślne spowodowanie śmierci przez osobę, która z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie może kierować swoim działaniem lub nie rozumie, co robi. Stan niepoczytalności sąd ustala na podstawie opinii biegłych lekarzy i w razie jego stwierdzenia sąd może sprawcę skierować na przymusowe leczenie psychiatryczne.

 

Informacje dla pokrzywdzonych

 
Jeśli zatem stwierdziłaś (stwierdziłeś), że doszło do przestępstwa nieumyślnego spowodowania śmierci, czyli:
1)      sprawca działał bez zamiaru zabicia człowieka,
2)      mimo to ktoś zginął,
3)      jest odpowiedni związek przyczynowo-skutkowy między działaniem (zaniechaniem) sprawcy a tą śmiercią
...to powinieneś podjąć dalsze działania.
 
Zawiadomienie
 
Przede wszystkim, jeśli dowiedziałaś/dowiedziałeś się o tym przestępstwie, natychmiast zawiadom Policję. Możesz to zrobić dzwoniąc na numer alarmowy (w sytuacjach nagłych), osobiście na posterunku Policji albo pisemnie. Jeśli masz do przekazania dużo informacji (daty, godziny, nazwiska), to zawsze lepiej jest je spisać i przekazać w takiej formie. Pisemne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa powinno zawierać datę, dane do kontaktu z Tobą (imię, nazwisko i adres) oraz dokładny opis znanych Ci faktów. Zawiadomienie najlepiej jest wysłać do jednostki Policji, która znajduje się na obszarze, na którym doszło do przestępstwa (ale można też wysłać do jakiejkolwiek innej, a zostanie ono przekazane). Pamiętaj, że pisemne zawiadomienie musisz podpisać.
 
Niezależnie od sposobu zawiadomienia, Policja lub prokuratura będzie chciała się z Tobą spotkać (nawet jeśli wszystko opisałeś/opisałaś w liście), więc dostaniesz później wezwanie do przyjścia określonego dnia i złożenia zeznań.
 
Jeśli znalazłaś/znalazłeś się na miejscu zdarzenia i jesteś w stanie, to pamiętaj także o dowodach, które mogą się później przydać w sądzie. Mogą to być na przykład narzędzia, którymi posłużył się sprawca (kij, broń etc.) lub jego rzeczy osobiste (kurtka, torba), które zostały porzucone w pobliżu miejsca zdarzenia. Nie zbieraj ich samodzielnie, ale wskaż je Policji, która je w odpowiedni sposób zabezpieczy. Możesz także poprosić świadków zdarzenia, żeby zaczekali na przyjazd Policji lub zostawili swoje dane (imię, nazwisko, adres, nr telefonu) – informacje takie mogą się przydać w późniejszym postępowaniu.
 
W czasie postępowania
 
Zgodnie z polskim prawem osobą pokrzywdzoną nieumyślnym spowodowaniem śmierci jest wyłącznie jego bezpośrednia ofiara, czyli osoba zmarła (art. 49 kpk). Zgodnie z art. 52 § 1 kpk, z praw przysługujących pokrzywdzonemu mogą wobec tego korzystać osoby najbliższe wobec zmarłego/zmarłej. Definicja osób najbliższych znajduje się w art. 115 § 11 kk i stwierdza, że są to:
 
1)      małżonek (także w separacji),
2)      wstępny (rodzice, dziadkowie pradziadkowie itd.),
3)      zstępny (dzieci, wnuki itd.),
4)      rodzeństwo (w tym rodzeństwo przyrodnie),
5)      powinowaty w tej samej linii lub stopniu: rodzice małżonka (teściowie), dziadkowie małżonka (rodzice teściów), dzieci małżonka (pasierbowie, pasierbice), wnuki małżonka, rodzeństwo małżonka (szwagier, szwagierka), małżonkowie dzieci (zięć, synowa), małżonkowie wnuków, małżonkowie rodziców (macocha, ojczym),
6)      osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek,
7)      osoba pozostająca we wspólnym pożyciu – zgodnie z obecnymi orzeczeniami sądów chodzi tu o konkubinat, czyli dość stały związek dwóch osób, w ramach którego uprawiają one seks i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego nie dotyczy to osób w związkach homoseksualnych, co Sąd uzasadnił tym, że konkubinat musi przypominać małżeństwo, a małżeństwo wg Konstytucji RP jest związkiem kobiety i mężczyzny. Część ekspertów się z tym stanowiskiem nie zgadza, lecz do czasu zmiany orzeczenia Sądu Najwyższego pozostaje ono de facto obowiązujące.
 
Każda z osób najbliższych zmarłego/zmarłej ofiary może zatem działać tak, jakby była pokrzywdzoną.
 
Nieumyślne spowodowanie śmierci jest przestępstwem ściganym z urzędu, co oznacza, że prokuratura oraz sąd same prowadzą całe postępowanie, w tym zbierają dowody, przesłuchują świadków i wymierzają karę. Mimo tego, jeśli jesteś pokrzywdzonym/pokrzywdzoną, to masz następujące możliwości działania.
 
  1. Jeśli prokurator umorzy śledztwo lub odmówi wszczęcia(np. uzna, że nie doszło do nieumyślnego spowodowania śmierci tylko do niezależnego od nikogo wypadku), to możesz złożyć zażalenie na takie postanowienie.
  2. Jeśli mimo powyższego zażalenia prokurator znowu umorzy śledztwo, to możesz samodzielnie wnieść akt oskarżenia do sądu.
  3. Możesz zostać oskarżycielem posiłkowym.Oskarżyciel posiłkowy jest stroną w procesie, co oznacza, że może samodzielnie składać wnioski dowodowe, może się odwołać od wyroku itd. Aby zostać oskarżycielem posiłkowym trzeba złożyć odpowiednie oświadczenie. Ma się na to czas do momentu odczytania aktu oskarżenia, co następuje zwykle na pierwszej rozprawie (art. 54 § 1 kpk). Oświadczenie o tym, że chce się być oskarżycielem posiłkowym można złożyć ustnie albo pisemnie. W tym pierwszym wypadku, po prostu gdy sędzia zapyta Cię, czy chcesz zostać oskarżycielem posiłkowym, to możesz powiedzieć, że tak. W formie pisemnej możesz złożyć oświadczenie także przed rozprawą (np. po otrzymaniu zawiadomienia o jej terminie).Możesz złożyć wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody (art. 46 kk). Masz na to czas do końca twojego przesłuchania jako świadka (jeśli to Ty masz być świadkiem) albo aż do czasu, gdy sąd uda się na naradę (jeśli nie jesteś świadkiem) – art. 49a kpk.
  4. Jeśli nie chcesz skorzystać z powyższego prawa określonego w art. 46 kk, to możesz wytoczyć powództwo cywilne o odszkodowanie, które będzie rozpoznawane razem ze sprawą karną (tak zwane powództwo adhezyjne). Masz na to czas do momentu odczytania aktu oskarżenia (art. 63 kpk).
Loading...