Zadośćuczynienie

Zadośćuczynienie to określona suma pieniędzy, która może być przez sąd przyznana w postępowaniu cywilnym lub karnym w celu wyrównania, rekompensaty szkód psychicznych (niematerialnych) powstałych w wyniku cierpienia i traumy spowodowanej przestępstwem. Wysokość sumy zależy od różnych okoliczności, które sąd ocenia w postępowaniu.

POSTĘPOWANIE CYWILNE

 
Określoną sumę pieniędzy tytułem zadośćuczynienia przyznaje sąd osobie, która została poszkodowana danym zdarzeniem (ofiara zgwałcenia, ofiara pobicia, matka/żona zabitego, osoba niesłusznie uwięziona). Tylko osoba, której krzywda bezpośrednio dotyczy może o zadośćuczynienie wystąpić (wyjątki dotyczą dziedziczenia i zbywalności roszczenia i są opisane poniżej), ponieważ ma ono charakter osobisty (dotyczący konkretnej osoby).
 
KRZYWDA MOŻE BYĆ ZWIĄZANA Z TRZEMA RODZAJAMI ZDARZEŃ – wyznaczają je odpowiednie przepisy Kodeksu cywilnego:
 
1. Art. 445 Kodeksu cywilnego stanowi o tym, że krzywda może być wynikiem uszkodzenia ciała lub spowodowania rozstroju zdrowia
2. Ten sam art. 445 stanowi również, że krzywda może powstać, gdy osoba poszkodowana została zgwałcona albo podstępem lub w związku z nadużyciem władzy doprowadzona do czynu nierządnego (obcowania płciowego lub innej czynności seksualnej – patrz ZGWAŁCENIE i SEKSUALNE NADUŻYCIE ZALEŻNOŚCI) bądź też pozbawiona wolności, patrz POZBAWIENIE WOLNOŚCI. W przypadku zaistnienia wymienionych wyżej przestępstw nie ma znaczenia, czy nastąpiło w ich wyniku uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia osoby pokrzywdzonej. Sam FAKT bycia ofiarą tych przestępstw związany jest z możliwością zaistnienia krzywdy i osoba pokrzywdzona ma prawo ubiegać się w sądzie o zadośćuczynienie.
3. Krzywda może nastąpić w wyniku naruszenia (w związku z popełnionym przestępstwem) dóbr osobistych. Dobra te opisuje art. 23 Kodeksu cywilnego (są nimi m.in. zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza lub racjonalizatorska). Osoba poszkodowana może dochodzić swoich praw do zadośćuczynienia na gruncie prawa cywilnego (prawo do tego daje jej 24 Kodeksu cywilnego).
Zatem na przykład, gdy ktoś opublikuje Twoje zdjęcie bez Twojej zgody, otworzy list do Ciebie adresowany, bez Twojej zgody wejdzie do Twojego mieszkania itp., narusza Twoje dobra osobiste i możesz dochodzić swoich praw w sądzie.
 
DOCHODZENIE ROSZCZEŃ NA DRODZE CYWILNEJ:
 
Jeśli doznałeś krzywdy, możesz wystąpić z roszczeniem przeciwko sprawcy lub sprawczyni zdarzenia, czyli złożyć odpowiedni pozew w sądzie. Sąd po rozpoznaniu sprawy może zdecydować o przyznaniu Ci odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia. Oznacza to, że krzywda, która nie ma charakteru majątkowego, zostanie przeliczona na określoną sumę wyrażoną w pieniądzach.
 
Złożenie pozwu wiąże się z kosztami. Przy składaniu pozwu należy do niego dołączyć znaczki sądowe o wartości równej 5% sumy, której się domagasz. Jeśli w pozwie nie jest powołana konkretna suma, sąd określa wysokość opłaty koniecznej do uiszczenia przy składaniu pozwu (od 30 do 1000 złotych). Wysokość ta może ulec zmianie już po wydaniu wyroku, w zależności od przyznanego zadośćuczynienia. Jeśli składając pozew zostaniesz zobowiązany/a do opłaty w wysokości 30 złotych, a sąd przyzna Ci zadośćuczynienie w wysokości np. 1000 złotych, to wtedy konieczna będzie dopłata w wysokości 20 złotych (ponieważ 5% od sumy 1000 złotych to 50 złotych).
 
Do istotnych okoliczności, które mogą wpływać na wielkość szkody (i wysokość zadośćuczynienia) należą:
- utrata zdrowia,
- problemy o charakterze psychicznym – np. trauma, obniżony nastrój, stany depresyjne, lękowe lub nerwicowe,
- dolegliwości bólowe,
- trudności w funkcjonowaniu społecznym – pogorszenie relacji z innymi osobami (rodziną, znajomymi, współpracownikami),
- okoliczności popełnienia przestępstwa – dolegliwość, cierpienie spowodowane przestępstwem, sposób działania sprawcy,
- wynik przestępstwa o charakterze seksualnym – np. ciąża, choroba przenoszona drogą płciową, zaburzenia życia intymnego w związku z popełnionym czynem.
 
Wskazane jest, aby okoliczności te były w odpowiedni sposób udokumentowane – za pomocą odpowiednich zaświadczeń lub zeznań świadków. Należy zatem zwrócić się do lekarza z prośbą o odpowiednie orzeczenie o stanie zdrowia. Placówki zdrowia są również zobowiązane do udostępniania dokumentacji medycznej pacjentów. Każdy pacjent ma prawo do swojej dokumentacji. Warto pamiętać, że wyniki badań to własność pacjenta. Inne dokumenty (jak karta pacjenta) są udostępniane w formie kserokopii (w cenie nie wyższej niż 70 gr za stronę) oraz odpisów (w cenie nie wyższej niż 7 zł za stronę).
 
Sąd bierze pod uwagę czynniki indywidualne – okoliczności sprawy odnosi do konkretnej osoby i na tej podstawie stwierdza charakter i wielkość krzywdy.
 
Dziedziczenie roszczeń:
Co do zasady w razie śmierci osoby pokrzywdzonej roszczenia o zadośćuczynienie nie są przekazywane spadkobiercom. Wyjątkiem są sytuacje, gdy roszczenie zostało uznane na piśmie (to znaczy wtedy, gdy strona pozwana uznała, że pozew jest słuszny – wtedy sąd w ogóle nie prowadzi postępowania) lub, gdy powództwo zostało wytoczone za życia osoby poszkodowanej (czyli wtedy, gdy osoba poszkodowana uzyskała prawomocny wyrok sądu przed śmiercią lub umarła w trakcie procesu).
Gdy jednak dochodzi do śmierci w wyniku uszkodzenia ciała lub spowodowania rozstroju zdrowia, prawo do roszczenia z tytułu doznanej krzywdy przysługuje najbliższej rodzinie osoby zmarłej bez żadnych wyjątków.
 
Zbywalność roszczeń:
Co do zasady nie jest możliwe przekazanie prawa do roszczenia innej osobie. Jednak, jeśli takie roszczenie stało się wymagalne (czyli powstał obowiązek wypłaty należnego zadośćuczynienia przez określony podmiot) i zostało uznane na piśmie lub przyznane prawomocnym orzeczeniem, jest możliwe zbycie na rzecz innej osoby.
 
Przedawnienie:
Roszczenia z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę przedawniają się wraz z upływem 10 lat od wywołującego tę krzywdę zdarzenia.
 
POSTĘPOWANIE KARNE
 
Jeśli zdarzenie, w wyniku którego nastąpiła krzywda stanowi jakiekolwiek opisane w kodeksie karnym przestępstwo i toczy się postępowanie karne oraz następuje skazanie sprawcy lub sprawczyni, osoba pokrzywdzona może zwrócić się do sądu z wnioskiem o orzeczenie wobec sprawcy obowiązku zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. 
 
Złożenie takiego wniosku jest bezpłatne.
 
W razie, gdy zadośćuczynienie takie orzeczone przez sąd nie pokrywa w całości doznanej krzywdy, ofiara może dochodzić roszczeń w postępowaniu cywilnym.
 
Tu jednak następuje ograniczenie – możliwość dochodzenia dodatkowego zadośćuczynienia, jeśli to przyznane w procesie karnym nie jest wystarczające, dotyczy tylko przestępstw, wyniku których nastąpił rozstrój zdrowia lub uszkodzenie ciała oraz zgwałcenia, seksualnego nadużycia zależności oraz pozbawienia wolności. Jeśli więc postępowanie karne, w którym jesteś osobą pokrzywdzoną dotyczy innych niż wymienione przestępstw, czyli np. groźby karalnej, znęcania się (innego niż fizyczne), stalkingu, czy przestępstw przeciwko mieniu, to jedynym zadośćuczynieniem może być to, które zostało przez sąd przyznane w sprawie karnej.  
 
Wybór drogi dochodzenia roszczeń na drodze zadośćuczynienia zależy od ofiary. Towarzyszą temu jednak pewne ograniczenia:
  1. nie można dochodzić roszczeń na drodze cywilnej, jeśli zaspokojone zostały w całości w postępowaniu karnym,
  2. nie można dochodzić roszczeń na drodze karnej, jeśli nie jest prowadzone postępowanie o przestępstwo lub osoba, która jest o nie oskarżona nie została skazana przez sąd,
  3. postępowanie cywilne o zadośćuczynienie jest możliwe tylko wtedy, kiedy krzywda powstała w wyniku jednego z trzech rodzajów zdarzeń (opisane w POSTĘPOWANIE CYWILNE).
Loading...