Bójka i pobicie

 

art. 158 kodeksu karnego
 
§ 1. Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157§1, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. 
§ 3. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.  
art. 159 kodeksu karnego
 
Kto, biorąc udział w bójce lub pobiciu człowieka, używa broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. 
 
 
Opis przestępstwa
 
Polskie prawo odróżnia przestępstwa bójki i pobicia oraz użycia w bójce broni palnej od przestępstw dotyczących spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (art. 156 kk) i uszkodzenia ciała (art. 157 kk).
 
Bójka ma miejsce wtedy, gdy dochodzi do zdarzenia, w którym co najmniej trzy osoby występują zarówno jako atakujący i atakowani. Oczywiście bójka nie musi polegać na bijatyce każdego z każdym, wystarczy, że uczestników jest co najmniej  trzech i nie da się wśród nich wskazać jednoznacznie obrońców i agresorów. Typową bójką jest na przykład tzw. ustawka kibiców piłki nożnej, gdzie dwie przeciwne ekipy walczą ze sobą.
 
Pobicie ma miejsce wtedy, gdy co najmniej dwie osoby atakują jedną lub więcej osób. Pobicie tym się różni od bójki, że da się odróżnić napastników od ofiar, przy czym napastnicy mają zdecydowaną przewagę. Oczywiście przestępstwo udziału w pobiciu popełniają tylko te osoby, które biją – ofiara pobicia nie „bierze udziału w pobiciu” w rozumieniu przepisów kodeksu karnego. Dobrze wyraził to Sąd Najwyższy stwierdzając, że konstrukcja udziału w bójce polega na tym, że każdy jej uczestnik jest jednocześnie atakującym i atakowanym. Pobicie zaś jest pojęciem przeciwstawnym konstrukcji bójki, gdyż oznacza czynną napaść dwóch lub więcej osób na jedną osobę albo grupy osób na inne osoby, przy czym w tym ostatnim wypadku cechą charakterystyczną jest przewaga osób napadających nad napadniętym [Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 23 grudnia 1971 r. IV KR 194/71]
 
 
Przestępstwo udziału w bójce lub pobiciu zostało zdefiniowane w celu ochrony ludzi przed zagrożeniem dla ich życia lub zdrowia. Dlatego w odróżnieniu od przestępstw zabójstwa czy spowodowania uszkodzenia ciała, do przestępstwa z art. 158 kk dochodzi już wtedy, gdy powstanie zagrożenie, a nie dopiero kiedy komuś coś się stanie. Zagrożenie musi dotyczyć: utraty życia ludzkiego (zobacz opis przestępstwa zabójstwa) lub spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego ponad 7 dni (zobacz opis przestępstwa uszkodzenia ciała). Gdy stwierdzone zostanie, że bójka lub pobicie stanowiły takie niebezpieczeństwo, to przestępstwo popełniają wszyscy ich uczestnicy, niezależnie od tego, czy to konkretnie oni powodowali takie zagrożenie, czy też nie. Przepis jest skonstruowany w ten sposób, ponieważ przy działaniach grupowych, do jakich należą bójki i pobicia, często ciężko jest rozstrzygnąć, kto konkretnie powodował zagrożenie. Często jest ono efektem psychologii tłumu i wspólnego działania wielu osób. Przepis ten jest do pewnego stopnia wyjątkiem od zasady, że każdy odpowiada tylko za własne czyny.
 
Tylko wyjątkowo może się zdarzyć, że osoba uczestnicząca w bójce nie popełnia przestępstwa – zobacz dział „obrona konieczna” poniżej.
 
Jeśli zatem ustalono, że zachodzi bójka lub pobicie i że stanowi ona zagrożenie, to konieczne jest stwierdzenie, czy dany sprawca ponosi winę. Przestępstwo z art. 158 § 1 kk popełnić można tylko umyślnie.
 
Sprawca działający umyślnie
 
Wina umyślna sprawcy może występować w jednej z dwóch postaci:
1)      wina umyślna w zamiarze bezpośrednim. Jest to sytuacja najbardziej oczywista: sprawca chciał spowodować niebezpieczeństwo przez udział w bójce i je spowodował (np. sprawca świadomie dołącza się do grupy, która się bije z drugą grupą przy użyciu niebezpiecznych narzędzi);
2)      wina umyślna w zamiarze ewentualnym. Sytuacja taka ma miejsce gdy sprawca co prawda nie chciał spowodować niebezpieczeństwa, ale godził się na taki skutek swojego działania (np. sprawca świadomie dołącza się do grupy, która się bije z drugą grupą; nie wie, czy używane są niebezpieczne narzędzia, ale godzi się z tym, że tak jest)
 
Wina kombinowana sprawcy
 
Natomiast przestępstwa określone w art. 158 § 2 i 3 kk popełnić można jedynie z tzw. „winy kombinowanej”. Oznacza to, że sprawca umyślnie wziął udział w bójce lub pobiciu, ale nie przewidział, że skończy się ona ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu (§ 2) lub śmiercią człowieka (§ 3). Oznacza to, że sprawca co do części przestępstwa (udział w bójce lub pobiciu) działał umyślnie, a w części – nieumyślnie. Przykład: ktoś dołącza do bójki z użyciem kijów baseballowych, ale sądzi, że uczestnicy walczą z umiarem, tylko w celu pokazania, kto jest lepszy, potem okazuje się, że walka jest na śmierć i życie, a jeden z uczestników ponosi śmierć.
 
Inne przestępstwa
 
Przestępstwo z art. 158 kk dotyczy tylko osób, które zamierzały uczestniczyć w bójce, natomiast osoby, które wprost zamierzały spowodować czyjąś śmierć lub uszkodzenie ciała odpowiadają jak za te inne, poważniejsze przestępstwa. Przykład: w czasie bójki kibiców jeden z nich decyduje się zabić swojego rywala z przeciwnej drużyny, zamiar ten realizuje; ten sprawca będzie odpowiadał za zabójstwo (art. 148 kk), ale pozostali uczestnicy bójki, którzy wiedzieli, że będzie niebezpiecznie, ale nie chcieli, żeby ktoś umarł – odpowiedzą za sam udział w bójce.
 
Należy także odróżnić bójkę i pobicie od współsprawstwa (art. 18 § 1 kk). Jeśli kilka osób się umówi i wspólnie i w porozumieniu będzie działać w celu spowodowania u ofiary uszkodzenia ciała, to wszyscy będą odpowiadać za właśnie to przestępstwo (art. 157 kk), a nie za udział w pobiciu.
 
Usiłowanie
 
Zgodnie z polskim prawem karę taką, jak za udział w bójce lub pobiciu sąd wymierza także osobie, która tylko próbowała wziąć udział w takim zdarzeniu, ale jej się to nie udało. Dotyczą tego art. 13 – 15 kk, które regulują odpowiedzialność za usiłowanie. Usiłowanie ma miejsce wtedy, gdy sprawca ma zamiar wziąć udział w bójce lub pobiciu i działa już bezpośrednio w celu jego realizacji, ale nie osiąga rezultatu. Przykład: ktoś chce pomóc „swojej” stronie w bójce, ale w ostatniej chwili od bijatyki oddziela go Policja.
 
Usiłować popełnić można tylko przestępstwa umyślne. Nie da się usiłować popełnić przestępstwa z winy kombinowanej, bo sens usiłowania polega na tym, że sprawca chciał coś zrobić, ale mu się nie udało. Z tego powodu usiłować popełnić można tylko przestępstwo z art. 158 § 1 kk.
 
Rozszerzenie odpowiedzialności
 
Zgodnie z polskim prawem taką samą karę, jak sprawca przestępstwa, ponoszą osoby, które:
1)                 podżegają – czyli nakłaniają inną osobę do popełnienia przestępstwa. Przykładowo: ktoś stoi w pobliżu trwającej bójki i zagrzewa swoją stronę do walki; wśród ekspertów nie ma zgody, czy w przypadku bójki lub pobicia możliwe jest podżeganie, czy też takie zachęcanie jest już samym udziałem w bójce lub pobiciu.
2)                 są pomocnikami – swoim zachowaniem ułatwiają popełnienie zabójstwa, przy czym chcą, żeby do tego doszło. Przykładowo: ktoś stoi na czatach.
 
Kwestie te reguluje art. 18 kk.
 
Szczególne sytuacje, w których nie ma przestępstwa
 
Nawet jeśli są spełnione opisane wyżej warunki, to istnieje możliwość, że nie doszło do przestępstwa. Chodzi o następujące sytuacje:
 
1)      sprawca jest w wieku poniżej 17 lat – Zgodnie z polskim prawem osoby w wieku poniżej 17 lat nie mogą popełnić przestępstwa. Osoby zbyt młode by popełnić przestępstwo odpowiadają za uszkodzenie ciała na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jednolity: Dz. U. 2010 r. Nr 33 poz. 178 z późn. zm.)
2)      sprawca jest niepoczytalny – Zgodnie z art. 31 § 1 kk nie jest przestępstwem udział w bójce lub pobiciu przez osobę, która z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie może kierować swoim działaniem lub nie rozumie, co robi. Stan niepoczytalności sąd ustala na podstawie opinii biegłych lekarzy i w razie jego stwierdzenia sąd może sprawcę skierować na przymusowe leczenie psychiatryczne.
 
Obrona konieczna
 
W przypadku przestępstwa udziału w bójce lub pobiciu nie można natomiast powoływać się na działanie w obronie koniecznej.Obrona konieczna dotyczy sytuacji gdy osoba, która broni się przed napastnikiem odpierając bezpośredni atak na „dobro chronione prawem”. Takim dobrem może być np. życie, zdrowie lub własność. Aby miała miejsce obrona konieczna muszą być spełnione dodatkowe warunki: zamach musi być bezprawny (czyli bronić się można np. przed pobiciem, ale nie przed komornikiem), zamach musi być także bezpośredni (czyli bronić się trzeba w chwili, kiedy dochodzi do ataku, a nie z dużym wyprzedzeniem, nie wolno się mścić) i realny (czyli naprawdę zagrażający jakiemuś dobru, a nie tylko potencjalny lub spodziewany). Obronę konieczną reguluje art. 25 kk. W przypadku przestępstwa z art. 158 kk ten przepis nie ma zastosowania, ponieważ osoba, która tylko odpiera atak nie bierze udziału w bójce lub pobiciu, gdzie wymagane jest atakowanie. Włączenie się w bójkę, by ratować jednego z jej uczestników, jak ocenił Sąd Najwyższy, nie jest obroną konieczną.
 
Jedynie dołączenie do bójki by ją całkowicie przerwać może być uznane za działanie w obronie koniecznej, a zatem nie będzie ono przestępstwem.
 
Zaostrzona odpowiedzialność
 
Polskie prawo przewiduje zaostrzoną odpowiedzialność dla osób, które uczestnicząc w bójce lub pobiciu używają broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu (art. 159 kk). Przestępstwo to popełniają osoby, które spełniają wskazane wyżej wymogi dla przestępstwa z art. 158 kk i dodatkowo posługują się wskazanymi przedmiotami.
 
Przez broń palną rozumie się strzelby, pistolety i pistolety gazowe, ale nie broń pneumatyczną ani nie miotacze gazu pieprzowego. „Podobnie niebezpieczny przedmiot” oznacza wszelkie przedmioty, które mogą być szczególnie niebezpieczne dla życia lub zdrowia ludzi – np. kije baseballowe, sztachety, rury metalowe albo siekiery.

Informacje dla pokrzywdzonych

 
Zawiadomienie
 
Przede wszystkim, jeśli jesteś ofiarą lub dowiedziałaś (dowiedziałeś) się o popełnieniu lub usiłowaniu przestępstwa, natychmiast zawiadom Policję. Możesz to zrobić dzwoniąc na numer alarmowy (w sytuacjach nagłych), osobiście na posterunku Policji albo pisemnie.
 
Pamiętaj! Jeśli doszło do bójki (walka była wzajemna), to możesz ponieść odpowiedzialność karną, nawet jeśli ostatecznie uważasz, że to Ty jesteś osobą, która ucierpiała. Osobą pokrzywdzoną w rozumieniu prawa jesteś tylko wtedy, gdy miało miejsce pobicie, którego ty jesteś ofiarą.
 
Im szybciej zawiadomisz Policję, tym większe są szanse na wykrycie sprawców. Dla celów dowodowych przydatne także jest, jeśli Policja dzięki Twojemu zawiadomieniu przyjedzie na miejsce zdarzenia. Funkcjonariusze będą wtedy mogli sporządzić odpowiednią dokumentację oraz świadczyć przed sądem co do tych okoliczności, z którymi się zetkną.
 
Natomiast jeśli minął już pewien czas od przestępstwa, zwłaszcza jeśli masz do przekazania dużo informacji (daty, godziny, nazwiska), to lepiej jest je spisać i przekazać w takiej formie.
Pisemne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa powinno zawierać datę, dane do kontaktu z Tobą (imię, nazwisko i adres) oraz dokładny opis znanych Ci faktów. Zawiadomienie najlepiej jest wysłać do jednostki Policji, która zajmuje się obszarem, na którym doszło do przestępstwa (ale można też wysłać do jakiejkolwiek innej, a zostanie ono przekazane). Pamiętaj, że pisemne zawiadomienie musisz podpisać.
 
Niezależnie od sposobu zawiadomienia, Policja lub prokuratura będzie chciała się z Tobą spotkać (nawet jeśli wszystko zostało opisane w liście), więc dostaniesz później wezwanie do przyjścia określonego dnia i złożenia zeznań.
 
Jeśli jesteś w stanie, to pamiętaj także o dowodach, które mogą się później przydać w sądzie. Mogą to być na przykład narzędzia, którymi posłużyli się sprawcy (kije, broń etc.) lub ich rzeczy osobiste (kurtka, torba), które zostały porzucone w pobliżu miejsca zdarzenia. Nie zbieraj ich samodzielnie, ale wskaż je Policji, która je w odpowiedni sposób zabezpieczy. Możesz także poprosić świadków zdarzenia, żeby zaczekali na przyjazd Policji lub zostawili swoje dane (imię, nazwisko, adres, nr telefonu) – informacje takie mogą się przydać w późniejszym postępowaniu.
 
Obdukcja
 
Niezwłocznie po tym, jak doszło do przestępstwa trzeba także wykonać obdukcję, to znaczy pójść do lekarza, który wystawi odpowiednie zaświadczenie o Twoim stanie zdrowia (jeśli to Ty jesteś ofiarą przestępstwa). Obdukcję może sporządzić każdy lekarz, chociaż wskazane jest, by pochodziła ona od lekarza, który zajmuje się danym rodzajem obrażeń. Do lekarza na obdukcję możesz umówić się na zasadach ogólnych. Za taką obdukcję niekiedy trzeba zapłacić – zależy to od konkretnej placówki służby zdrowia.
 
Na obdukcję może Cię także skierować Policja (możesz o to poprosić, Policja ma wtedy obowiązek Cię skierować). Wtedy wskazany Ci zostanie konkretny lekarz, a obdukcja będzie na pewno bezpłatna.
 
Niezależnie od sporządzenia obdukcji trzeba zadbać o zachowanie całej dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia – wypisów ze szpitala, zaświadczeń lekarskich, rachunków itd.
 
W toku postępowania będzie jednak musiała być także sporządzona opinia biegłego sądowego – lekarza. Opinia ta będzie oparta na ponownym badaniu lekarskim oraz analizie złożonej przez Ciebie obdukcji i ewentualnej innej dokumentacji lekarskiej. Dlatego też szczególnie istotne jest szybkie sporządzenie obdukcji, jeśli wywołane przez sprawcę obrażenia mają charakter zanikający (np. sińce).
 
Na podstawie dostarczonych przez Ciebie dokumentów oraz badania lekarskiego biegły sądowy wyda opinię, która posłuży sądowi do celów dowodowych.
 
W czasie postępowania
 
Udział w bójce lub pobiciu jest przestępstwem ściganym z urzędu, co oznacza, że Policja Prokuratura oraz Sąd same prowadzą całe postępowanie, w tym zbierają dowody, przesłuchują świadków i wymierzają karę. Mimo tego, jeśli jesteś pokrzywdzonym (pokrzywdzoną), to masz następujące możliwości działania.
 
  1. Jeśli Prokurator umorzy śledztwo (np. uzna, że nie doszło do przestępstwa), to możesz złożyć zażalenie na takie postanowienie.
  2. Jeśli mimo powyższego zażalenia Prokurator znowu umorzy śledztwo, to możesz samodzielnie wnieść akt oskarżenia do Sądu.
  3. Możesz zostać oskarżycielem posiłkowym. Jeśli to nie Ty wniosłaś/wniosłeś akt oskarżenia to z faktem bycia oskarżycielem posiłkowym nie wiążą się żadne dodatkowe koszty. Jeśli akt oskarżenia został wniesiony przez Ciebie, to musisz liczyć się z poniesieniem kosztów procesu i obrony.
  4. Oskarżyciel posiłkowy jest stroną w procesie, co oznacza, że może samodzielnie składać wnioski dowodowe, może się odwołać od wyroku itd. Aby zostać oskarżycielem posiłkowym trzeba złożyć odpowiednie oświadczenie. Ma się na to czas do momentu odczytania aktu oskarżenia, co następuje zwykle na pierwszej rozprawie (art. 54 § 1 kpk). Oświadczenie o tym, że chce się być oskarżycielem posiłkowym można złożyć ustnie albo pisemnie. W tym pierwszym wypadku, po prostu gdy sędzia zapyta Cię, czy chcesz zostać oskarżycielem posiłkowym, to możesz powiedzieć, że tak. W formie pisemnej możesz złożyć oświadczenie także przed rozprawą (np. po otrzymaniu zawiadomienia o jej terminie). WZÓR OŚWIADCZENIA (link).
  5. Możesz złożyć wniosek o orzeczenie obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody (art. 46 kk). Masz na to czas do zakończenia pierwszego przesłuchania (po ewentualnym uchyleniu wyroku nie będzie można takiego wniosku złożyć przy ponownym przesłuchaniu - termin prekluzyjny) – art. 49a kpk.
  6. Jeśli nie chcesz skorzystać z powyższego prawa określonego w art. 46 kk, to możesz wytoczyć powództwo cywilne o odszkodowanie, które będzie rozpoznawane razem ze sprawą karną (tak zwane powództwo adhezyjne). Masz na to czas do momentu odczytania aktu oskarżenia (art. 62 kpk).

 

Loading...